و به دو قرائت اوّل و دوّم معنى چنين است : اگر او ما را نجات بدهد . ولى با اين قرائت سوّم ، معنى مىشود : اگر تو ما را نجات دهى . « تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً » تا آخر آيه 63 مجمع ابن عبّاس گفته است : يعنى مخفى و آشكارا ، ديگران گفته‌اند : يعنى بازارى به زبان و اخلاص در دل . تفسير نيشابورى : مقصود از اين جمله آن است كه آدمى در اين گونه گرفتاريها به چهار عمل دست مىزند : اوّل - دعا ، دوّم - زارى ، سوّم - اخلاص كه از كلمه ى « خُفْيَةً » استفاده مىشود ، چهارم - تعهّد شكر و سپاس كه جمله « لَئِنْ أَنْجَيْتَنا تا آخر » اين مطلب را ميفهماند . و با اين جمله ها فهمانده شده است كه اگر آدمى از احساسات و تمايل و تلقين خود را دور كند و بنهاد اصلى خود روى آورد ، در مييابد كه در چنين حالت چون دستش از همه جا كوتاه است و پناهى ندارد ، طبيعت او متوجّهش مىكند بآفريننده كه او را آفريده و نگاه داشته است و جز او كسى نجاتش نميدهد . پس همين راهنمائى طبيعت بايد وسيله باشد كه او را هميشه متوجه به حق نمايد ، و از اين راه آفريننده ى خود را بشناسد . مجمع : اين آيه ميفهماند كه دعا بايد بازارى و آهسته باشد ، و حديث است كه پيغمبر فرمود : بهتر دعا آن است كه پوشيده انجام شود ، و بهتر روزى آن است كه به اندازه ى كفاف برسد ، و آن حضرت بجماعتى گذشت كه صداها بدعا بلند كرده بودند فرمود : شما نه با كر طرف هستيد و نه با شخص غايب ، از كسى ميخواهيد كه نزديك است و شنوا . تفسير عبده : استدلال بر توحيد كه در آيه شده است ، بليغتر و رساتر استدلال است و از اين جهت در چند جاى قرآن اين استدلال تكرار شده است . سخن ما : ندانم در كجا خوانده‌ام : امام صادق عليه السّلام از منكرى پرسيد : هرگز در كشتى نشسته اى كه امواج دريا اختيار را از شما بگيرد و بيچاره شويد ؟ عرض كرد : بلى ، پرسيد : در آن هنگام اميد شما بكى و كجا است ؟ البتّه همان كه به او اميدوار هستيد و از او انتظار نجات داريد آفريننده ى شما است كه خود متوجه